Παρασκευή, 15 Φεβρουαρίου 2008

Ηθική ή φυλακή...;

Η ηθική, όπως όλοι γνωρίζουμε, είναι ένα ζήτημα που απασχόλησε από αρχαιοτάτων χρόνων. Σήμερα, εν μέσω φθοράς και αφθαρσίας, δικαιούμαστε να προσθέτουμε κάτι περισσότερο; Η απάντηση πρέπει να είναι θετική, καθώς μόνο μια προσωπική ηθική μπορεί να συνιστά στάση αξιοπρέπειας απέναντι στη ζωή.
Αρχικά, όμως, η προσωπική ηθική για να είναι εφαρμόσιμη εντάσσεται στα ευρύτερα πλαίσια της αντικειμενικής ηθικής, χωρίς την τελευταία το πιθανότερο είναι να ίσχυε ακόμα και σήμερα ο νόμος της σωματικής δύναμης. Είναι λοιπόν αναγκαίοι οι νόμοι, θεσμοθετημένοι και άγραφοι. Κατά πόσο οί πρώτοι ανταποκρίνονται στις πραγματικές απαιτήσεις ή είναι ένα αχανές σύμπλεγμα με κενά και προβλήματα στο βάθος του είναι ένα ερώτημα που ανοίγει άλλη κουβέντα.
Επανερχόμενος στην προσωπική ηθική λοιπόν, ας θέσουμε ως βάση τον αυτοσεβασμό και κάθε κοντινή σ’αυτόν έννοια. Πρέπει να αγαπάμε πρώτα τον εαυτό μας για να αγαπήσουμε τον πλησίον μας. Το πρώτο είναι αναγκαία συνθήκη για το δεύτερο. Δυστυχώς προβάλλουμε πολύ συχνά τις αρνητικές μας αυτοαξιολογήσεις στον άλλον χωρίς να υπολογίζουμε κατά πόσο του αντιστοιχούν. Η προβλητική ταύτιση είναι ένα φαινόμενο που οξύνεται ολοένα στον καιρό της ευκολίας που διανύουμε.
Γεννηθήκαμε όμως φυλακισμένοι σ’ένα κόσμο που βασιλεύουν τα ένστικτα. Πρώτα ικανοποιούμε αυτά και ύστερα περνάμε σε δεύτερο επίπεδο προβληματισμού. Μιλάμε για ηθική λοιπόν, αν κι εφ’όσον έχουμε συνειδητοποιήσει τι ασυνείδητες ορμές κουβαλάμε. Ηθική δεν είναι φυλακή των ενστίκτων, αλλά συναρμόνισή τους με την πραγματικότητα. Τότε θα ενδιαφερθούμε για τον άλλον, και τότε θα καταλάβουμε πως ο άλλος είμαστε εμείς. Η αληθινά ανθρώπινη ηθική είναι της καρδιάς κι όχι του μυαλού, η αγάπη συνιστά τον υπέρτατο βαθμό της, και όταν αυτή καθίσταται πανανθρώπινη εξυψώνεται στην ανώτερή της σημασία. Το ωκεάνειο αυτό συναίσθημα οφείλει να είναι αυτοσκοπός μας. Τότε θα ξεπεράσουμε τις πεσσιμιστικές μας τάσεις να βλέπουμε τον εαυτό μας σαν πεταμένο σε ένα κόσμο χωρίς πυξίδα και νόημα. Τότε θα αποκτήσει η ανθρωπότητα ανθρωπιά, και ο άνθρωπος θα πάψει να είναι το μόνο ον που αφανίζεται από τους ομοίους του.
Ηθική τέλος πρέπει να υπάρχει a priori. Δεν είναι φιλοσοφία εκ των υστέρων για να δικαιολογήσουμε τα λάθη μας, αλλά προνόηση για να μην τα πράξουμε εις βάρους του εαυτού μας και των άλλων. Και η σημασία της πράξης φαίνεται απ’το γεγονός ότι οι συνέπειές της την καθιστούν ηθικά μεμπτή και όχι οι αγνές προθέσεις. Το ποιόν και το ποσό των πράξεων μας μας καθιστά ηθικούς ή ανήθικους. Η ηθική ενός ανθρώπου και η κλίμακα των αξιών του εξηγούνται μόνο με την ποσότητα και την ποικιλία των εμπειριών που έχει συσσωρεύσει. Πρέπει να είναι ηθική που να βγαίνει μπροστά και να αντιμετωπίζει τον κόσμο. Μόνο αναμετρώμενος με τη δυσκολία ο άνθρωπος κρίνει πότε-πότε τον εαυτό του και είναι ο μόνος που δύναται να το κάνει. Μόνο τότε πολεμά το απάνθρωπο και το άδικο και η ηθική αποκτάει την απαραίτητη μεστότητα για να γίνει ζωή.
ΥΓ: Εφορμώντας απ’την ανοιχτή πρόσκληση του Μαύρου Γάτου

buzz it!

5 σχόλια:

Μιλτιάδης Θαλασσινός (Μαύρος Γάτος) είπε...

Καλημέρα Ανέστη! Συμφωνώ απόλυτα, βάζοντας όπου 'αγάπη' , τη λέξη 'αλληλοσεβασμός'. ¨Αλλωστ εκι ο Χριστός αυτό δεν έιπε, "ο συ μισείς ετέρω μη ποιήσεις"...

Διαφωνώ μόνοι σ ένα βασικό σημείο΅: σχετικά με το νόμο της δύναμης, που δυστυχώς ισχύει και σήμερα! όχι απαραίτητα της 'σωματικής δύναμης', αλλά της δύναμης γενικώς.

Ανέστης Μ. είπε...

Καλώς όρισες Μιλτιάδη! Εύστοχη η ρήση του Χριστού που παρεμβάλλεις. Όσο για το νόμο της δύναμης γενικώς,όντως πάντα ισχύει.Δε θα αναιρέσω το Δαρβίνο!Αλλά θέλω να πιστεύω ότι δεν εναπόκειται σε επιφανειακά χαρακτηριστικά,όπως η σωματική δύναμη,αλλά σε «ανταγωνιστικές» αρετές...

ritsmas είπε...

Ανέστη, γεια χαρά...σου ειχα αφήσει μηνυμα στον ΑΛΟΥ για το θεμα της ηθικής , αλλά τελικά ειδα ότι εχεις ανταποκριθεί στην πρόσκληση μας.. Το δικό μου κειμενο, το οποίο πηρε αφορμή ο Μιλτιάδης μπορείς να το βρεις στο μπλογκ μου : "Ποιός τολμάει να μιλήσει σήμερα για ηθική. Θα τον πάρουν με τις πετρες"
3 Φεβρουαριου 2008

χαιρετώ

Ανέστης Μ. είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Ανέστης Μ. είπε...

Το διάβασα το άρθρο σου Ρίτσα. Συμμερίζομαι την οπτική σου και μαρέσει γενικά ο τρόπος που γράφeiς και τα βιβλία που επιλέγεις..Για του λόγου το αληθές θα σου κάνω κι ένα λινκ!:)
Τους χαιρετισμούς μου

 
GreekBloggers.com