Ο μεγάλος σουρεαλιστής.

Αndre Breton(1896-1966):

Επιμένω να διευκρινισω ότι, κατά τη γνώμη μου, πρέπει να
δυσπιστούμε για τη λατρεία ανθρώπων, όσο μεγάλοι κι αν φαίνονται πως είναι.

Έχω μια γνώση πάρα πολύ ασταθή για την συνέχεια της ζωής ώστε να
θεωρήσω σαν καλύτερες στιγμές μου τις στιγμές κατάθλιψης, νωχέλειας. Θέλω να σιωπά κανείς, όταν παύει να συναισθάνεται. Και να καταλάβετε ότι δεν κατηγορώ
την έλλειψη πρωτοτυπίας για την έλλειψη πρωτοτυπίας. Λέγω μόνο πως δεν καταγράφω
τις μηδαμινές στιγμές της ζωής μου, ότι εκ μέρους κάθε ανθρώπου είναι ανάξιο να αποκρυσταλλώνει
εκείνες που του μοιάζουν τέτοιες.

Η δύστροπη μανία που συνιστάται στο να ανάγεται το άγνωστο στο γνωστό, σ’αυτό
που είναι δυνατό να ταξινομηθεί, λικνίζει τα μυαλά.

Δεν μπορώ να καταλάβω πως στο δρόμo της επανάστασης μπορεί να
υπάρχει δεξιά και αριστερά.

Πιστεύω στη μελλοντική λύση αυτών των δύο καταστάσεων, κατ’επίφαση τόσο
αντιφατικών, που είναι το όνειρο και η πραγματικότητα, σ’ένα είδος απόλυτης
πραγματικότητας (surrealite), υπερπραγματικότητας, αν μπορεί κανείς να πει κάτι
τέτοιο.

Aν υπάρχει μια ιδέα που ξέφυγε, μέχρι σήμερα από κάθε προσπάθεια για μείωση,
που αντιστάθηκε, στους μεγαλύτερους πεσιμιστές, νομίζουμε ότι αυτή είναι η ιδέα
του έρωτα, που είναι η μόνη ικανή να συμφιλιώνει κάθε άνθρωπο, στιγμιαία ή όχι,
με την ιδέα της ζωής.

Στο σουρεαλισμό η γυναίκα θα έχει αγαπηθεί και τιμηθεί σαν τη μεγάλη υπόσχεση
που εξακολουθεί να υπάρχει κι αφού εκπληρωθεί. Το σύμβολο προτίμησης που δίνεται
σ’αυτήν και που αξίζει για έναν μόνο(ας αναλάβει να το ανακαλύψει ο καθένας)
είναι αρκετό να καταδικάσει τον δήθεν δυϊσμό της ψυχής και της σάρκας. Σε τέτοιο
βαθμό είναι απόλυτα βέβαιο ότι ο σαρκικός έρωτας είναι ένα με τον
πνευματικό.

Μίλα μου

Στη σκιά του χρόνου κρύφτηκε
Μια ασύνδετη ανάγκη
Όνειρο ατρόμητο με παρασέρνει στα βαθιά
Ρεμβάζοντας αθώο με κρούνους αναβλύζει ό,τι μας σκλαβώνει

Ας ήταν να είχα μια ώρα άχρονη
Νά’ριχνα στο κενό ό,τι σε καθυστερεί
Νά’δειχνα στη μνήμη σου ό,τι θεωρεί ξεχασμένο
Τότε θα έκανες κουπί σε ανέμους διαολεμένους και χρόνους βιαστικούς
Θα ήσουν δυνατή να μας πας σε μέρη ξεκούραστα και τόπους ανθρωπινότερους

Βλέπω την τρύπα απ’όπου φεύγουν όλες οι στιγμές
Ξέρω τον τρόπο να τις ζούμε στην απέραντη παροντικότητα τους
Μόνο μίλα μου.

ΕΥΚΟΛΟ ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΑ (PAUL ELUARD)

Εύκολο είναι ωραίο κάτω απ’τα βλέφαρά σου
Όπως η ομήγυρη της ηδονής
Χορός και η συνέχεια

Είπα ο πυρετός

Το καλύτερο επιχείρημα της φωτιάς
Να’σαι χλωμή και φωτεινή

Χίλιες στάσεις πρόσφορες
Χίλιες περιπτύξεις λυμένες
Ξαναγίνονται και πάνε σβήνοτας
Σκοτεινιάζεις αποκαλύπτεσαι
Μια μάσκα την εξημερώνεις
Σου μοιάζει έντονα
Κι έτσι ακόμα πιο καλά φαίνεσαι γυμνή

Γυμνή στη σκιά μέσα και γυμνή θαμπωμένη
Σαν ουρανός με ρίγη από αστραπές
Παραδίνεσαι στον εαυτό σου
Για να παραδοθείς στους άλλους.

Επίκαιρο...

Ο Αββακούμ περπατά μαζί με τη γυναίκα του στους πάγους της Σιβηρίας.
Η γυναίκα του αρχιεπισκόπου:
«Θα υποφέρουμε για πολύ, αρχιεπίσκοπε;»
Αββακούμ:
«Κόρη του Μάρκου, μέχρι το θάνατο».
Κι εκείνη αναστενάζοντας:
«Καλά, γιε του Πέτρου, ας περπατήσουμε τότε».

Σύστημα ένωσης των φύλων κατά την έβδομη περίοδο(κι όχι κατά την όγδοη) - Charles Fourier

Μπορούμε να διακρίνουμε στον κόσμο των κερατωμένων εννέα βαθμίδες κερατώματος, είτε στους άντρες είτε στις γυναίκες, γιατί οι γυναίκες κερατώνονται πολύ περισσότερο απ’ότι οι άντρες. Κι αν ο σύζυγος έχει κέρατα ψηλά σαν το ελάφι, τα κέρατα της συζύγου υψώνονται όσο και τα κλαδιά των δέντρων.

Θα περιοριστώ στην αναφορά των τριών πιο διακεκριμένων ειδών, ήτοι:

Είδος πρώτο: Ο κερατάς αυτός είναι ένας αξιότιμος ζηλιάρης που αγνοεί το πάθημά του και νομίζει τον εαυτό του αποκλειστικό κύριο κι αφέντη της γυναίκας του. Όσο οι άλλοι τον αφήνουν με την αξιέπαινη διακριτικότητά τους στο σκοτάδι και δεν έχουν στοιχεία να τον χλευάσουν δεν μπορεί κι εκείνος να εξοργιστεί με μια προσβολή που την αγνοεί. Γελοίος εδώ είναι ο τρίτος, ο «διαφθορέας», που περιποιείται το σύζυγο και σκύβει το κεφάλι, ξέροντας πως μοιράζεται μαζί του την ωραία κυρία.

Είδος δεύτερο: Είναι ο σύζυγος που χόρτασε τον οικόσιτο έρωτα και θέλοντας να διασκεδάσει αλλού, κλείνει τα μάτια στη συμπεριφορά της συζύγου και την εγκαταλείπει ανοιχτά στους ερωτιδείς, υπο την προϋπόθεση βέβαια να μην του φέρει κανένα μωρό. Το αυτί κάτι τέτοιων δεν ιδρώνει στην κοροϊδία. Το αντίθετο μάλιστα, σχολιάζουν τα κέρατα των άλλων με ιδιαίτερη δριμύτητα, σαν να μη φοράνε από δαύτα κι οι ίδιοι.

Είδος τρίτο: Αυτός είναι ο γελοίος ζηλιάρης, απρεπής ως προς τη σύζυγο, άριστος γνώστης της απιστίας της. Πρόκειται για μανιακό που αγωνίζεται να αποτρέψει το πεπρωμένο και που, με την αδέξια αντίστασή του γίνεται περίγελος με τις ανώφελες προφυλάξεις του, με τους θυμούς και τα ξεσπάσματά του. Πρότυπο ο Ζωρζ Νταντέν του Μολιέρου, πλήρες και τέλειο μοντέλο.

Καταδίκη του εγκλήματος ή της λογικής...;

Η θανατική ποινή έχει ξεσηκώσει πολλάκις κάθε λογής λόγιους και λογικούς. Φαίνεται, όμως, ότι ο αγώνας για την κατάργησή της δεν έχει τελειώσει. Αν και στην Ευρώπη έχει θεσμοθετηθεί η καταργησή της ως αναγκαία για κάθε κράτος μέλος, για τον υπόλοιπο κόσμο υπάρχει ακόμα πολύς δρόμος. Επι τέλους πρέπει να πέσουν τίτλοι τέλους σ’αυτό το πανάρχαια έργο...
Μόνο σ’ένα παράλογο κόσμο μπορεί να είναι θεσμοθετημένη η δολοφονία ανθρώπου από άνθρωπο. «Το αίσθημα του παραλόγου καθιστά τη δολοφονία το λιγότερο αδιάφορη και κατά συνέπεια δυνατή. Αν δεν πιστεύουμε σε τίποτα, αν τίποτα δεν έχει έννοια κι αν δεν μπορούμε να επιβεβαιώσουμε καμμιά αξία, τότε όλα είναι δυνατά και τίποτα δεν έχει σημασία. Χωρίς υπέρ και κατά ο δολοφόνος δεν έχει ούτε δίκιο ούτε άδικο.Και η παράλογη ανάλυση, κάνοντας τη δολοφονία να φαίνεται το λιγότερο αδιάφορη, έχει σαν σπουδαιότερη συνέπεια της την καταδίκη της λογικής» (Αλμπέρ Καμύ, Μύθος του Σίσυφου).
Υπάρχουν ακόμα κράτη που βαφτίζουν τη δολοφονία απονομή δικαιοσύνης. Στήνοντας στο απόσπασμα την ίδια τη δικαιοσύνη, την πιο θεμελιώδη έννοια του ανθρωπισμού. Απαγχονίζοντας την αθωότητα, την επιταγή κάθε γνήσιας ηθικής.
Και γιατί το πρόβλημα να λαμβάνει τέτοιες διαστάσεις; Διότι «όταν πια το έγκλημα φοράει τη λεόντη της αθωότητας, σε μια περίεργη αντιστροφή ρόλων, η αθωότητα είναι εκείνη που πρέπει να δώσει εξηγήσεις. Ο δικαστής-δήμιος γνωρίζει μόνο μια σκιά στη νίκη του: δεν μπορεί να νιώθει αθώος. Πρέπει λοιπόν να καλλιεργήσει την ενοχή ακόμα και στο θύμα, ώστε η γενική ενοχή να μη νομιμοποιεί παρά την άσκηση βίας» (Ο επαναστατημένος άνθρωπος, Α.Κ.)

«Ζούμε σ’ένα κόσμο όπου ο φόνος είναι νομιμοποιημένος κι αν δεν τον αποδεχόμαστε ως έχει οφείλουμε να τον αλλάξουμε»

έγραφε ο Καμύ το 1946. Το 2008 η θανατική ποινή εφαρμόζεται ακόμα σε πολλές αναπτυσσόμενες και αναπτυγμένες χώρες. Μάλιστα, στη χώρα που θα φιλοξενήσει τους επικείμενους ολυμπιακούς αγώνες εκτελέσεις γίνονται μαζικά, σε στάδια(!). Αν θες να ανασταλλεί η εφαρμογή της εν’όψει των ολυμπιακών με την προοπτική της κατάργησής της, δήλωσέ το εδώ.
ΥΓ: Αφορμή για το παραπάνω κείμενο στάθηκε αυτό το άρθρο της Νίνας Κουλετάκη.

Ηθική ή φυλακή...;

Η ηθική, όπως όλοι γνωρίζουμε, είναι ένα ζήτημα που απασχόλησε από αρχαιοτάτων χρόνων. Σήμερα, εν μέσω φθοράς και αφθαρσίας, δικαιούμαστε να προσθέτουμε κάτι περισσότερο; Η απάντηση πρέπει να είναι θετική, καθώς μόνο μια προσωπική ηθική μπορεί να συνιστά στάση αξιοπρέπειας απέναντι στη ζωή.
Αρχικά, όμως, η προσωπική ηθική για να είναι εφαρμόσιμη εντάσσεται στα ευρύτερα πλαίσια της αντικειμενικής ηθικής, χωρίς την τελευταία το πιθανότερο είναι να ίσχυε ακόμα και σήμερα ο νόμος της σωματικής δύναμης. Είναι λοιπόν αναγκαίοι οι νόμοι, θεσμοθετημένοι και άγραφοι. Κατά πόσο οί πρώτοι ανταποκρίνονται στις πραγματικές απαιτήσεις ή είναι ένα αχανές σύμπλεγμα με κενά και προβλήματα στο βάθος του είναι ένα ερώτημα που ανοίγει άλλη κουβέντα.
Επανερχόμενος στην προσωπική ηθική λοιπόν, ας θέσουμε ως βάση τον αυτοσεβασμό και κάθε κοντινή σ’αυτόν έννοια. Πρέπει να αγαπάμε πρώτα τον εαυτό μας για να αγαπήσουμε τον πλησίον μας. Το πρώτο είναι αναγκαία συνθήκη για το δεύτερο. Δυστυχώς προβάλλουμε πολύ συχνά τις αρνητικές μας αυτοαξιολογήσεις στον άλλον χωρίς να υπολογίζουμε κατά πόσο του αντιστοιχούν. Η προβλητική ταύτιση είναι ένα φαινόμενο που οξύνεται ολοένα στον καιρό της ευκολίας που διανύουμε.
Γεννηθήκαμε όμως φυλακισμένοι σ’ένα κόσμο που βασιλεύουν τα ένστικτα. Πρώτα ικανοποιούμε αυτά και ύστερα περνάμε σε δεύτερο επίπεδο προβληματισμού. Μιλάμε για ηθική λοιπόν, αν κι εφ’όσον έχουμε συνειδητοποιήσει τι ασυνείδητες ορμές κουβαλάμε. Ηθική δεν είναι φυλακή των ενστίκτων, αλλά συναρμόνισή τους με την πραγματικότητα. Τότε θα ενδιαφερθούμε για τον άλλον, και τότε θα καταλάβουμε πως ο άλλος είμαστε εμείς. Η αληθινά ανθρώπινη ηθική είναι της καρδιάς κι όχι του μυαλού, η αγάπη συνιστά τον υπέρτατο βαθμό της, και όταν αυτή καθίσταται πανανθρώπινη εξυψώνεται στην ανώτερή της σημασία. Το ωκεάνειο αυτό συναίσθημα οφείλει να είναι αυτοσκοπός μας. Τότε θα ξεπεράσουμε τις πεσσιμιστικές μας τάσεις να βλέπουμε τον εαυτό μας σαν πεταμένο σε ένα κόσμο χωρίς πυξίδα και νόημα. Τότε θα αποκτήσει η ανθρωπότητα ανθρωπιά, και ο άνθρωπος θα πάψει να είναι το μόνο ον που αφανίζεται από τους ομοίους του.
Ηθική τέλος πρέπει να υπάρχει a priori. Δεν είναι φιλοσοφία εκ των υστέρων για να δικαιολογήσουμε τα λάθη μας, αλλά προνόηση για να μην τα πράξουμε εις βάρους του εαυτού μας και των άλλων. Και η σημασία της πράξης φαίνεται απ’το γεγονός ότι οι συνέπειές της την καθιστούν ηθικά μεμπτή και όχι οι αγνές προθέσεις. Το ποιόν και το ποσό των πράξεων μας μας καθιστά ηθικούς ή ανήθικους. Η ηθική ενός ανθρώπου και η κλίμακα των αξιών του εξηγούνται μόνο με την ποσότητα και την ποικιλία των εμπειριών που έχει συσσωρεύσει. Πρέπει να είναι ηθική που να βγαίνει μπροστά και να αντιμετωπίζει τον κόσμο. Μόνο αναμετρώμενος με τη δυσκολία ο άνθρωπος κρίνει πότε-πότε τον εαυτό του και είναι ο μόνος που δύναται να το κάνει. Μόνο τότε πολεμά το απάνθρωπο και το άδικο και η ηθική αποκτάει την απαραίτητη μεστότητα για να γίνει ζωή.
ΥΓ: Εφορμώντας απ’την ανοιχτή πρόσκληση του Μαύρου Γάτου

Ζωή με μέτρο

Κουράστηκε το σώμα, στο χρόνο να γερνά,
και η ψυχή το άφησε, στα πέρατα πετά.
Μα μόνη στο ορίζοντα, ακούστηκε αχός,
ανθρώπινος κι ασίγαστος, της θλίψης ο χορός

Ζωή με μέτρο και σκοπό είναι του χρόνου σκλάβος
Κι όποιος την έζησε θαρρώ, έχασε κατα κράτος
Μα εγώ το χρόνο λησμονώ, δεν έχω μνήμη για οδηγό
Τώρα το θάνατο ζητώ, για να τού πω ευχαριστώ.

Τριαντάφυλλα τα όνειρα κι ακάνθινος ο νους,
μα πάθη τον οδήγησαν σε δρόμους αγαστούς.
Χαρίστηκε στη λογική, τη μνήμη τώρα σβήνει
στην τρέλα παραδίνεται κι αφήνεται στη δίνη.

Ζωή με μέτρο και σκοπό είναι του χρόνου σκλάβος
Κι όποιος την έζησε θαρρώ, έχασε κατα κράτος
Μα εγώ το χρόνο λησμονώ, δεν έχω μνήμη για οδηγό
Τώρα το θάνατο ζητώ, για να τού πω ευχαριστώ.

Σύντομα με μουσική επένδυση...

ΣΙΩΠΗ: η ολοσχερέστερη διαμαρτυρία της ύπαρξης

Όταν η τύχη σου γυρνάει την πλάτη, υπάρχει μόνο ένας τρόπος να πετύχεις, να αποδεχτείς την αποτυχία.
Μέσα στο ασύμμετρο γίγνεσθαι της ύπαρξής σου μπορείς και πάλι να είσαι πιστός σε κάτι, στην ασυμμετρία.
Ξέχνας τον εαυτό σου για να λύσεις τις αλυσίδες σου,
μέχρι νέοι εαυτοί να φτιάξουν καινούριες, που θα παρέχουν μεγαλύτερη ελευθερία.
Αν η σιωπή είχε μιλιά θα φώναζε βοήθεια, και θα εκφυλιζόταν σε δειλία.
Ο τέλειος παραλογισμός προσπαθεί να είναι βουβός.
Όταν η κατάσταση γίνεται εξαντλητική μόνο μια καταλυτική πράξη μαρτυρά ότι υπάρχει ζωή.
Μία πράξη που θα σήμαινε την εξάντληση κάθε νοήματος, και αυτομάτως θα αποκτούσε ένα νόημα υπερβατικό και αδέσμευτο.
Όταν τα λόγια χάνουν την κοινοτυπία τους, τι παραμένει κοινότυπο; Κι όμως τότε είναι που το κάθε τι γίνεται ανόητο.
Η πιο μεγάλη εξιλέωση: να μη σκοτώνεις χωρίς να σκοτώνεσαι.Να θέλεις να ζεις και να ξέρεις να πεθαίνεις. Αλλά όποιος σκότωσε έχει ζήσει τα πάντα.

«Να κατέχει κανείς αυτό που σκοτώνει, να η στιγμή της ολοκληρωτικής ελευθερίας».(Ευριπίδης)

Αυτή η υπεράσπιση της αθωότητας μπορεί να δώσει μια αυθεντική ηθική.

«Δεν μπορούμε να είμαστε ευτυχισμένοι δίχως να κάνουμε κακό στους άλλους»

Φωνάζουν οι πανουκλιασμένοι.
Και ο Σίσυφος αποφάσιζε να επιθυμεί ελεύθερα ό,τι δεν μπορούσε να αρνηθεί.

«Ηλίθιοι που πιστεύετε ότι η άρνηση είναι εγκατάλειψη ενώ δεν είναι παρά επιλογή».

Μόνο η σιωπή σφραγίζει την ολοκληρωτική ελευθερία και τον ολοκληρωτικό παραλογισμό. Η σιωπή του κόσμου που απαντά στο κάλεσμα του ανθρώπου για υπεραισθητό νόημα θεμελιώνει την απροσμέτρητη αισθητική του, και μια μεταφυσική ευτυχία εκπηγάζει....

«Να ζεις και να πεθαίνεις μπροστά σ’ένα καθρέφτη» (Μπωντλαίρ)

Οι περισσότεροι -ως φυγόπονοι- αποφεύγουμε να δώσουμε έμφαση στο «να πεθαίνεις» της παραπάνω φράσης... Εκεί, όμως, εντοπίζεται η υπέρτατη πνευματική κατάκτηση του ανθρώπου. Στο να μπορεί να μετατρέψει το αναπόφευκτο σε προσωπική βούληση, να μπορεί να γίνει κύριος του θανάτου του. Στον «Ξένο» του Καμύ, θάνατος και ήλιος σχεδόν ταυτίζονται. Αν τον ήλιο τον υποκαταστήσει ένας ηθικός μύθος, η ευτυχία, τότε θα έχει αποκατασταθεί η σύλληψη ενός απ’τα σημαντικότερα έργα του Γάλλου συγγραφέα-στοχαστή και η συγγένειά του με τη παραπάνω φράση του Baudelaire.

Για έναν άνθρωπο χωρίς παρωπίδες δεν υπάρχει μεγαλύτερο θέαμα από εκείνο που αντιμετωπίζει μια πραγματικότητα που τον ξεπερνά. Το θέαμα της ανθρώπινης υπερηφάνειας είναι ασύγκριτο. Ο (αντι-)ήρωας του «Ξένου»,ο Μερσώ, θα πεθάνει ασυμβίβαστος κι όχι με τη θέληση του, γιατί είναι επαναστάτης χωρίς ελπίδα. Έχει συνείδηση του τρομερού του πεπρωμένου. Έτσι, ο Καμύ αντιπαραθέτει στην αυτοκτονία την καταδίκη σε θάνατο, που είναι παράλληλα τολμηρή συνείδηση και άρνηση του θανάτου.

Σουρεαλισμός σημαίνει σκάνδαλο, σημαίνει να συνειδητοποιείς το παράλογο και να αντιτίθεσαι στο αλόγιστο. Είναι απαίτηση για μια ανέφικτη διαφάνεια. Θέτει ανά πάσα στιγμή τον κόσμο υπό αμφισβήτηση. Είναι η αισθητοποίηση της επανάστασης, της ελευθερίας και του πάθους. Είναι η διακωμώδηση της βαθιά συνειδητοποιημένης τραγωδίας της ζωής (εξάλλου ο Μπωντλαίρ πριν απ’το θανατό του είχε τέτοια διανοητική εξασθένηση που, όταν κοίταζε τον εαυτό του στον καθρέφτη, δεν τον αναγνώριζε και τον χαιρετούσε· ενώ τα τελευταία του λόγια μετά από σιωπή πολλών μηνών ήταν για να ζητήσει στο τραπέζι, με το πιο φυσικό ύφος του κόσμου, να του δώσουν τη μουστάρδα)· γιατί:

«δεν έχουμε αρχίσει να ζούμε παρά μόνο αφού αντιληφθούμε τη ζωή ως τραγωδία»